آسیب شناسی نسل خرد گریز
نمیدانم شما هيچگاه جدول كلمات متقاطع روزنامهها را حل كردهايد؟ كمتر کسی است كه دست كم یکی دوبار به اين كار نپرداخته باشد. در اين جدولها، كه انواع و اقسام دارد، شما بدون اينكه بدانيد در "خط عمودی" چه كلماتی در شرف شکلگیری است، مشغول پر كردن "خط افقی" هستيد و ناگهان متوجه میشويد كه سر و کلهی كلمات يا جملاتی روی خط عمودی پيدا شده است كه شما به هيچوجه در فكر آنها نبودهايد.
شعر جدولی نيز چنين شعری است كه "نويسنده"ی آن از به هم ريختن خانوادهی كلمات و تركيب تصادفی آنها به مجموعهی بیشماريی استعاره و مجاز و حتی تمثيل دست میيابد، بیآنكه دربارهی هيچكدام آنها، از قبل،انديشه و حس و حالتی و تأملی داشته باشد. از نوادر اتفاقات اين كه بخش قابل ملاحظهای از اين ايماژهای جدولی زيبا و شاعرانه و گاه حيرتآورند. عيب اين نوع ايماژها در چيز ديگری است كه درآسيبشناسی بيماریهای فرهنگی اقوام بايد دربارهی آن سخن گفت.
قبل از هر چيز به اين جدول بسيار ساده توجه كنيد:
1 يك سطر شعرِ عشق سرودم
2 دو ركعت نماز صبح خواندم
3 سه ساغر شراب ارغوانی نوشيدم
4 چهار قطره اشك شادی گريستم
5 پنج عدد آيينة شفّاف آوردم
نمیدانم شما هيچگاه جدول كلمات متقاطع روزنامهها را حل كردهايد؟ كمتر کسی است كه دست كم یکی دوبار به اين كار نپرداخته باشد. در اين جدولها، كه انواع و اقسام دارد، شما بدون اينكه بدانيد در "خط عمودی" چه كلماتی در شرف شکلگیری است، مشغول پر كردن "خط افقی" هستيد و ناگهان متوجه میشويد كه سر و کلهی كلمات يا جملاتی روی خط عمودی پيدا شده است كه شما به هيچوجه در فكر آنها نبودهايد.
شعر جدولی نيز چنين شعری است كه "نويسنده"ی آن از به هم ريختن خانوادهی كلمات و تركيب تصادفی آنها به مجموعهی بیشماريی استعاره و مجاز و حتی تمثيل دست میيابد، بیآنكه دربارهی هيچكدام آنها، از قبل،انديشه و حس و حالتی و تأملی داشته باشد. از نوادر اتفاقات اين كه بخش قابل ملاحظهای از اين ايماژهای جدولی زيبا و شاعرانه و گاه حيرتآورند. عيب اين نوع ايماژها در چيز ديگری است كه درآسيبشناسی بيماریهای فرهنگی اقوام بايد دربارهی آن سخن گفت.
قبل از هر چيز به اين جدول بسيار ساده توجه كنيد:
1 يك سطر شعرِ عشق سرودم
2 دو ركعت نماز صبح خواندم
3 سه ساغر شراب ارغوانی نوشيدم
4 چهار قطره اشك شادی گريستم
5 پنج عدد آيينة شفّاف آوردم
سطرهای افقی (جمعاً پنج سطر) كه محور Syntagmatic Axis را تشكيل میدهند هر كدام، به طور مستقل، قلمرو قاموسی (= غير هنری و غير شعری) زبان است؛ یعنی كلمات، در آنها، در همان مفهومی كه اهل زبان آن را استعمال میكنند، به كار رفته است (= قلمرو استعمال حقیقی) ولی اگرد ترتيب عددی كلمات را در سطرها به هم بزنيم و كلماتی از سطر اول و دوم راجابجا كنيم، بیآنكه انديشهای به كار برده باشيم، خود به خود و بر اثر تصادف، مقداری "مجاز" (يا ايماژ و صور خيال) پيدا میشود كه ما نسبت به آنها هيچگونه آگاهی قبلی نداشتهايم؛ مثلاً از درهم ريختن دو سطر افقی 1 و 2 میتوان چندين تصوير تصادفی به وجود آورد :































